Παρατηρήσεις του Geoflow Εξερευνώντας το εσωτερικό της Γης από το διάστημα

Παρατηρήσεις του Geoflow

 

17 June 2012
Ο αστροναύτης της ESA André Kuipers στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό διεξάγει, ανάμεσα σε άλλα, πειράματα, που ρίχνουν φως στις συνθήκες που επικρατούν βαθιά στο εσωτερικό της Γης. Το Geoflow σε τροχιά περίπου 400 χιλιομέτρων πάνω από την επιφάνεια της Γης προσφέρει σημαντικές γνώσεις σχετικά με τις εσωτερικές διεργασίες του πλανήτη μας.
 
Εάν μπορούσαμε να δούμε 3000 χιλιόμετρα κάτω από τα πόδια μας, θα βλέπαμε κάτω από το λεπτό εξωτερικό φλοιό της Γης, τον ημι-στερεό μανδύα της. Τα παχύρρευστα στρώματα από τα οποία αποτελείται ποικίλλουν σε θερμοκρασία, πίεση και βάθος.

Η κατανόηση της κίνησης του ρευστού μανδύα έχει κινήσει το ενδιαφέρον των επιστημήνων, διότι θα μπορούσε να εξηγήσει γεωφυσικά φαινόμενα, όπως σεισμούς ή εκρήξεις ηφαιστείων. Παρ'όλο που οι υπολογιστές μπορούν να την αναπαράξουν με τη βοήθεια θεωρητικών μοντέλων, πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι είναι σωστά;

Το μεγαλύτερο βάθος που έχουν επιχειρήσει ποτέ άνθρωποι να φτάσουν με γεωτρήσεις είναι λίγο πάνω από 12 χιλιόμετρα, οπότε η επιτόπου εξερεύνηση του μανδύα παραμένει αδύνατη για το προσεχές μέλλον.  

	To πείραμα Geoflow

Αντί της επιτόπου εξερεύνησης στα βάθη της Γης, έξι Ευρωπαϊκές ομάδες με επικεφαλή το Πανεπιστήμιο του Cottbus στη Γερμανία επεδίωξαν να αναδημιουργήσουν διαφορετικές όψεις της ροής του μανδύα στο εργαστήριο. Πειράματα προσομοίωσης των συνθηκών αυτών μπορούν να επιβεβαιώσουν και να βελτιώσουν τα θεωρητικά μοντέλα.

Οι επιστήμονες έχουν σε αυτή την περίπτωση ένα διαφορετικό πρόβλημα να αντιμετωπίσουν. Πώς μπορεί να προσομοιωθεί η βαρύτητα χωρίς η ίδια βαρύτητα της Γης να επηρεάζει τα αποτελέσματα των πειραμάτων τους;

Η λύση είναι να σταλεί ένα πείραμα στο μεγαλύτερο εργαστήριο, όπου επικρατούν συνθήκες μικροβαρύτητας: το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.  
 

	Οι ομόκεντρες σφαίρες του Geoflow

Ο πλανήτης σε ένα κουτί
 
Η ESA χρηματοδότησε τον σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός πειράματος που μιμείται τη γεωμετρία του πλανήτη. Το Geoflow, όπως ονομάζεται, περιλαμβάνει δύο περιστρεφόμενες ομόκεντρες σφαίρες μεταξύ των οποίων ο χώρος είναι γεμάτος από υγρό.

Η εσωτερική σφαίρα αναπαριστά τον πυρήνα της Γης, ενώ η εξωτερική σφαίρα έχει το ρόλο του φλοιού. Το υγρό που έχει τοποθετηθεί μεταξύ τους αναπαριστά, φυσικά, το μανδύα. Απελευθερωμένο από την επίδραση της βαρύτητας της Γης, ένα υψηλής τάσης ηλεκτρικό πεδίο δημιουργεί τεχνητές συνθήκες βαρύτητας για το πείραμα.
 

Καθώς οι σφαίρες περιστρέφονται η μία προς την άλλη αργά και μια διαφορά θερμοκρασίας δημιουργείται μεταξύ των δύο κελυφών, η κίνηση στο υγρό παρακολουθείται στενά. Οι θερμοκρασίες μπορούν να ελεγχθούν μέχρι το δέκατο του ενός βαθμού.
 

Hφαίστεια της Χαβάης

Ο André έχει παρατηρήσει δέσμες θερμού υγρού να κινούνται προς το εξωτερικό κέλυφος - όπως προβλέπεται από τις προσομοιώσεις με ηλεκτρονικό υπολογιστή. Δέσμες, που μοιάζουν με μανιτάρια, σε υγρά που εκτίθενται σε μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας θα μπορούσαν ίσως να εξηγήσουν το ηφαιστειακό τόξο κατά μήκος των νησιών της Χαβάης στο Νότιο Ειρηνικό. Η καλύτερη κατανόηση του πλανήτη μας δεν είναι ο μοναδικός στόχος του Geoflow. Τα αποτελέσματα του θα μπορούσαν επίσης να ωφελήσουν τη βιομηχανία βελτιώνοντας για παράδειγμα σφαιρικά γυροσκόπια, πυξίδες και φυγόκεντρες αντλίες.
 

Η Astrium UK στην Ελλάδα για συναντήσεις με Ελληνικές εταιρείες

Το διαστημόπλοιο Solar Orbiter θα παρατηρήσει το μητρικό μας άστρο, τον Ήλιο

14 June 2012
Εκπρόσωποι της ελληνικής βιομηχανίας που δραστηριοποιείται στο χώρο του διαστήματος συναντήθηκαν με απεσταλμένους της Astrium UK, κύριου ανάδοχου της διαστημικής αποστολής Solar Orbiter, η οποία είναι προγραμματισμένη για εκτόξευση το 2017. Τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 16 Μαϊου οργάνωσε η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ).
 
Πρόκειται για τη δεύτερη συνάντηση που οργανώνεται από την ΓΓΕΤ με σκοπό την ανταλλαγή πληροφορίων για τις προετοιμασίες της αποστολής και της τεχνογνωσίας που διαθέτουν οι ελληνικές εταιρείες, όσο και τις δυνατότητες τους να συμμετάσχουν σε κοινοπραξίες που θα δημιουργηθούν για την κατασκευή διαφορετικών υποσυστημάτων του διαστημοπλοίου.

Οι συναντήσεις αποτελούν μέρος μίας σειράς ενεργειών της Astrium UK, η οποία διερευνά τις δυνατότητες που υπάρχουν στα κράτη μέλη της ESA όσο και το ενδιαφέρον της διαστημικής βιομηχανίας τους. Απώτερος σκοπός τους είναι να εξασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή της Ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας.

Το πρώτο μέρος της συνάντησης στην Αθήνα ήταν αφιερωμένο στις προετοιμασίες που έχουν ήδη ξεκινήσει για την αποστολή Solar Orbiter καθώς και τα τεχνολογικά επιτεύγματα που θα απαιτηθούν για την ολοκλήρωσή τους. Τη γενική παρουσίαση της αποστολής ακολούθησε αυτή άλλων υποχρεωτικών προγραμμάτων και ανοιχτών προκηρύξεων της ESA.  

	O ηλιακός άνεμος λούζει τους πλανήτες που περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο

Το διαστημόπλοιο Solar Orbiter αποτελεί την πρώτη επιστημονική αποστολή μεσαίου μεγέθους που έλαβε την τελική έγκριση της ESA στα πλαίσια του προγράμματος "Cosmic Vision 2015 - 2025". Θα πλησιάσει το μητρικό μας άστρο σε απόσταση 42 εκατομμυρίων χιλιομέτρων για να παρατηρήσει πως ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια δημιουργούνται στο εσωτερικό του και στη συνέχεια, εκτοξεύονται προς το διάστημα με τη μορφή του ηλιακού ανέμου.

Τις παρουσιάσεις ακολούθησαν σύντομες διμερείς συναντήσεις μεταξύ στελεχών της Astrium UK και της ESA και εκπροσώπων Ελληνικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο τομέα του διαστήματος. Συνολικά 30 εταιρείες συμμετείχαν οι οποίες εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την δυνατότητα που τους δώθηκε να συνομιλήσουν με την ESA και έναν από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές στην Ευρώπη για τις προοπτικές μελλοντικής συνεργασίας.

Ο κος Κωνσταντίνος Κοκκινοπλίτης, Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας, σημείωσε τη σπουδαιότητας αυτής της πρωτοβουλίας για τη διερεύνηση όλων των πιθανών δυνατοτήτων συμμετοχής των Ελληνικών εταιρειών στις προετοιμασίες της αποστολής Solar Orbiter, όσο και σε μελλοντικές διαστημικές αποστολές της ESA. Από την πλευρά τους, οι Ελληνικές εταιρείες θα πρέπει να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για τη δυναμική παρουσίας τους σε παρόμοιες δράσεις.

Συνεχίζεται η συζήτηση για τον Artemis

Καλλιτεχνική απεικόνιση του δορυφόρου Artemis

9 June 2012

Παρόλο που ο δορυφόρος Artemis έχει πλέον και τυπικά ολοκληρώσει την αποστολή του, έχει πολλά ακόμα να προσφέρει. Η επαφή με τον τηλεπικοινωνιακό δορυφόρο της ESA, ο οποίος έφτασε πριν από περίπου 11 χρόνια στην τροχιά όπου είχε σχεδιαστεί να τοποθετηθεί ακολουθώντας μία δαιδαλώδη διαδρομή, δεν έχει χαθεί.
 
Ο δορυφόρος Artemis ολοκλήρωσε την αποστολή του με επιτυχία μετά από 11 χρόνια. Απαντώντας στις εκκλήσεις της πληθώρας χρηστών του, η ESA αποφάσισε να παρατείνει τη λειτουργία του δορυφόρου μέχρι το 2014, όποτε έχει σχεδιαστεί να εκτραπεί από τη σημερινή τροχιά του για να καταστραφεί καθώς θα εισέλθει στη γήινη ατμόσφαιρα.

Εξοπλισμένος με μία σειρά από προηγμένα τηλεπικοινωνιακά συστήματα, ο Artemis αποτέλεσε μία διαστημική αποστολή με πολλές πρωτιές και πρόδρομος μελλοντικών προγραμμάτων της ESA, ανάμεσα στα οποία είναι το European Data Relay System για την επικοινωνία μεταξύ διαστημοπλοίων και επίγειων κέντρων ελέγχου.  

«Στον δορυφόρο Artemis δοκιμάστηκαν τεχνολογίες οι οποίες αποτέλεσαν τον βασικό εξοπλισμό των διαστημικών αποστολών που ακολούθησαν και επιπλέον, παρείχε υπηρεσίες που ξεπέρασαν τους αρχικούς στόχους του,» σημείωσε η Magali Vaissiere που ηγείται της Διεύθυνσης Τηλεπικοινωνιών και Ολοκληρωμένων Εφαρμογών της ESA.

Για παράδειγμα, προσέφερε το μέσο για την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ δορυφόρων που βρίσκονται σε διαφορετική τροχιά με ακτίνες laser. Ήταν ο πρώτος τηλεπικοινωνιακός δορυφόρος που επαναπρογραμματίστηκε ενόσω βρισκόταν σε τροχιά γύρω από τη Γη, και ήταν ο πρώτος που τοποθετήθηκε στη γεωσύγχρονη τροχιά, σε ύψος 36 000 χιλιομέτρων, με τη βοήθεια προωθητήρων ιόντων.
 

	To διαστημικό φορτηγό Johannes Kepler

Ο δορυφόρος Artemis προσέφερε ακόμα το μέσο για τη μεταφορά δεδομένων από το δορυφόρο Envisat, του μεγαλύτερου δορυφόρου παρατήρησης της Γης που έχει καταστευαστεί μέχρι σήμερα, στο έδαφος.

Σήμερα, προσφέρει τον απαραίτητο τηλεπικοινωνιακό σύνδεσμο για όλα τα διαστημικά ρομποτικά φορτηγά (Automated Transfer Vehicleς, ATV) της ESA στο ταξίδι τους προς το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, από την εκτόξευση μέχρι την πρόσδεσή τους, αλλά και κατά την επίστροφή τους στη Γη.
 

Τα συστήματα πλοήγησης με τα οποία είναι εξοπλισμένος αποτελούν κρίσιμα μέλη του European Geostationary Overlay System (EGNOS), του συστήματος που υποστηρίζει τις υπάρχουσες υπηρεσίες πλοήγησης για αεροσκάφη και πλοία.
 

Ο δορυφόρος Artemis

Ανάμεσα στα πιο αξιοσημείωτα επιτεύγματα του διακρίνεται η δημιουργία το 2006 και το 2007 ενός συνδέσμου για την αμφίδρομη μετάδοση δεδομένων από ένα αεροσκάφος καθώς πετούσε πάνω από την νότια ακτή της Γαλλίας, ο οποίος επέτρεψε τη λήψη βιντεοσκοπημένων δεδομένων με ταχύτητα 50 Mbits το δευτερόλεπτο.  Προσέφερε ακόμα τηλεπικοινωνιακό σύνδεσμο για ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος το οποίο απελευθερώθηκε από ύψος 21 χιλιομέτρων πάνω από τις ακτές της Σαρδηνίας το 2007. Εντολές και δεδομένα τηλεμετρίας αναμεταδώθηκαν με επιτυχία καθώς το αεροσκάφος πετούμε με ταχύτητα που ξεπερνούσε το 1 Mach.
 
 
«Από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησε για 'μένα η περιπέτεια του Artemis, βρήκα μία ομάδα ανθρώπων που εργάζονται με πάθος για την επιτυχία της αποστολής», τόνισε ο Daniele Galardini που διευθύνει το κέντρο της ESA στο Redu του Βελγίου και υπεύθυνος του προγράμματος Artemis. «Να ευχαριστήσω τους όλους θα ήθελα, καθώς είναι τιμή να εργάζομαι μαζί τους.»
 

6 Ιουνίου 2012: Η Διάβαση της Αφροδίτης

του Αλέξη Α. Δεληβοριά Αστρονόμου Ευγενιδείου Πλανηταρίου

Αστρονόμοι σε ολόκληρο τον κόσμο προετοιμάζονται για τη συστηματική παρατήρηση ενός από τα σπανιότερα περιοδικά αστρονομικά φαινόμενα που γνωρίζουμε. Στις 6 Ιουνίου 2012 και χάρη σε μια σπανιότατη ευθυγράμμιση της Γης με την Αφροδίτη και τον Ήλιο, θα γίνουμε μάρτυρες μιας «ηλιακής έκλειψης σε μικρογραφία», όταν η Αφροδίτη θα διαβεί για τελευταία φορά αυτόν τον αιώνα μπροστά απ΄ τον ηλιακό δίσκο. Καθώς η Αφροδίτη θα αρχίσει να περνά ανάμεσα από τη Γη και τον Ήλιο, θα γίνει αντιληπτή ως μια μικρή μαύρη κουκκίδα που κινείται αργά κατά μήκος του ηλιακού δίσκου, ένα φαινόμενο που θα διαρκέσει περίπου 6,5 ώρες και θα είναι ορατό στο μεγαλύτερο μέρος της υδρογείου. Επειδή, κατά την έναρξη του φαινομένου ο Ήλιος στη χώρα μας θα βρίσκεται κάτω από τον ορίζοντα, μεγάλο τμήμα της διάβασης θα είναι αόρατο. Προσοχή όμως! Η παρατήρηση του φαινομένου χωρίς τα κατάλληλα αστρονομικά όργανα και φίλτρα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα μάτια, ακόμη και τύφλωση, ενώ εξίσου επικίνδυνες θεωρούνται και οι διάφορες «πατέντες» που κατά καιρούς χρησιμοποιούνται, όπως η χρήση καπνισμένου γυαλιού ή η χρήση γυαλιών οξυγονοκόλλησης. Δεδομένης της ταχύτητας με την οποία κινούνται οι δύο πλανήτες, θα περίμενε κάποιος οι διαβάσεις αυτές να παρατηρούνται περίπου κάθε 584 ημέρες. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σπάνιες, γιατί η τροχιά της Αφροδίτης δεν βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τη γήινη τροχιά. Γι’ αυτό και οι διαβάσεις της Αφροδίτης εμφανίζονται σε «ζεύγη» που χωρίζονται μεταξύ τους κατά 8 χρόνια, αλλά επαναλαμβάνονται κάθε 121,5 και στη συνέχεια κάθε 105,5 χρόνια. Με άλλα λόγια, ο κύκλος των διαβάσεων της Αφροδίτης επαναλαμβάνεται περίπου κάθε 243 χρόνια, με τις επί μέρους διαβάσεις να παρατηρούνται κάθε 8, 121,5, 8 και 105,5 χρόνια. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι η παρατήρηση της διάβασης ενός πλανήτη μπροστά από το άστρο του χρησιμοποιείται από τους αστρονόμους για τον εντοπισμό πλανητών εκτός του Ηλιακού μας συστήματος. Γι’ αυτό και η διάβαση της Αφροδίτης προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία στους αστρονόμους, προκειμένου να ελέγξουν και να βελτιώσουν νέες μεθόδους και τεχνικές που έχουν επινοήσει για τον εντοπισμό εξωπλανητών. Πράγματι, διαστημικά τηλεσκόπια, όπως το Kepler, προσπαθούν να καταγράψουν τις περιοδικές και ανεπαίσθητες μειώσεις της φαινομενικής λαμπρότητας ενός άστρου, οι οποίες παρατηρούνται κάθε φορά που ένας «υποψήφιος» εξωπλανήτης διέρχεται μπροστά από το άστρο του. Αυτή η περιοδική καταγραφή της μείωσης της φωτεινότητας ενός άστρου είναι μια έμμεση απόδειξη για την ύπαρξη ενός πλανήτη, και με την κατάλληλη ανάλυση μπορεί να προσδιορίσει το μέγεθος και την τροχιά του. Οι πληροφορίες αυτές, σε συνδυασμό με τις ιδιότητες του άστρου που μας είναι ήδη γνωστές, βοηθούν τους αστρονόμους να αποφανθούν εάν ο πλανήτης που ανακάλυψαν, βρίσκεται εντός της λεγόμενης κατοικήσιμης ζώνης, αν δηλαδή βρίσκεται σε τέτοια απόσταση, ώστε να επιτρέπει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή στην επιφάνειά του. Τις περισσότερες φορές, η καταγραφή τριών διαβάσεων, όλες με την ίδια περίοδο, μεταβολή λαμπρότητας και διάρκεια, είναι αρκετή προκειμένου να αποφανθούν οι επιστήμονες ότι όντως έχουν ανακαλύψει έναν νέο πλανήτη. Ωστόσο, απαιτείται και η ανεξάρτητη επιβεβαίωση από άλλες μεθόδους. Μέχρι τον περασμένο Φεβρουάριο, οι αναλύσεις των σχετικών δεδομένων του Kepler συνηγορούσαν για την ύπαρξη περισσότερων από 2.321 «υποψήφιων» εξωπλανητών. Όπως είναι γνωστό, το τηλεσκόπιο αυτό ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Γερμανού αστρονόμου Johannes Kepler (1571-1630), του πρώτου που προέβλεψε ότι τόσο ο Ερμής όσο και η Αφροδίτη θα πραγματοποιούσαν διαβάσεις στο τέλος του 1631. Απ’ όσο γνωρίζουμε, ο πρώτος που παρατήρησε τη διάβαση του Ερμή, επιβεβαιώνοντας την πρόβλεψη του μεγάλου Γερμανού αστρονόμου, ήταν ο Γάλλος Pierre Gassendi (1592-1655), στις 7 Νοεμβρίου 1631. Τον επόμενο μήνα, μάλιστα, ο Gassendi επιχείρησε να παρατηρήσει και τη διάβαση της Αφροδίτης, που επίσης είχε προβλέψει ο Kepler, αλλά χωρίς επιτυχία. Όπως γνωρίζουμε σήμερα, η αποτυχία αυτή του Gassendi οφείλεται στο γεγονός ότι εκείνη η διάβαση της Αφροδίτης ήταν αόρατη από το Παρίσι. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Kepler, η επόμενη διάβαση της Αφροδίτης θα συνέβαινε έναν αιώνα αργότερα. Είχε, όμως, κάνει λάθος και, όπως απέδειξε ο Βρετανός αστρονόμος Jeremiah Horrocks (1618-1641), η διάβαση συνέβη τελικά το 1639. Καθώς, όμως, ο Horrocks είχε ολοκληρώσει τους υπολογισμούς του μόλις έναν μήνα πριν την έναρξη του φαινομένου, δεν κατάφερε να κάνει ευρύτερα γνωστή την πρόβλεψή του αυτή, γι’ αυτό και οι μοναδικοί μάρτυρες της διάβασης του 1639 στάθηκαν ο ίδιος και ο φίλος του αστρονόμος William Crabtree (1610-1644). Στα χρόνια που ακολούθησαν και μέχρι την διάβαση του 2012, πραγματοποιήθηκαν 5 ακόμη διαβάσεις, τα έτη 1761, 1769, 1874, 1882 και 2004, ενώ για την παρατήρηση των 4 πρώτων οργανώθηκαν μεγάλες και δαπανηρές αποστολές στα πέρατα της Γης. Βασικός στόχος των αποστολών αυτών ήταν να υπολογιστεί η μέση απόσταση της Γης από τον Ήλιο (Αστρονομική Μονάδα), κάτι που πρώτος συνειδητοποίησε ο Σκώτος μαθηματικός James Gregory (1638-1675) και αργότερα ο Άγγλος αστρονόμος Edmond Halley (1656-1742), γνωστότερος για τον υπολογισμό της τροχιάς του κομήτη που φέρει το όνομά του. Τα αποτελέσματα των αποστολών που πραγματοποιήθηκαν το 1761 δεν ήταν αυτά που ανέμεναν οι αστρονόμοι της εποχής, ωστόσο οι αποστολές του 1769, στις οποίες συμμετείχε και ο μεγάλος θαλασσοπόρος και εξερευνητής James Cook (1728-1779), επέτρεψαν εντέλει στον Franz Encke (1791-1865), διευθυντή του αστεροσκοπείου του Βερολίνου, να υπολογίσει την Αστρονομική μονάδα στα 153.340.000 km. Οι παρατηρήσεις των διαβάσεων του 1874 και 1882 βελτίωσαν ακόμη περισσότερο τις σχετικές μετρήσεις, αν και σήμερα υπάρχουν πολύ ακριβέστερες τεχνικές, οι οποίες βασίζονται στη χρήση ραντάρ. Όπως και να ‘χει, οι αστρονόμοι αναμένουν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την εξέλιξη του φαινομένου, αφού το επόμενο «ζεύγος» διαβάσεων δεν θα παρατηρηθεί ξανά πριν από τον Δεκέμβριο του 2117 και 2125 αντίστοιχα. Πηγή: Ευγενίδειο Πλανητάριο

6η Αστροβραδιά 2012

Παράλληλο πρόγραμμα ως τις 15 Ιουλίου 2012

ΠΡΟΣΟΧΗ

Δωρεάν καμπινκ

Τηλέφωνα επικοινωνίας
 6932755008
 6972721201
 6943441114

Ερασιτέχνες αστρονόμοι συμμετέχουν στο κυνήγι αστεροειδών της ESA

		To τηλεσκόπιο Faulkes στη Χαβάη   Μία συνεργασία με το Faulkes Telescope Project του Ηνωμένου Βασιλείου προμηνύει την ενίσχυση της έρευνας που διεξάγει ο oργανισμός για πιθανούς κινδύνους για τον πλανήτη μας που προέρχονται από το διάστημα, ενώ παράλληλα βοηθά μαθητές να ανακαλύψουν επικίνδυνους διαστημικούς βράχους.   Το πρόγραμμα Space Situational Awareness (SSA) της ESA αποσκοπεί στην αντιμετώπιση πιθανών κινδύνων, μεταξύ των οποίων είναι ο απρόβλεπτος διαστημικός καιρός, διαστημικά «σκουπίδια» σε τροχιά γύρω από τη Γη και αστεροειδείς που πλησιάζουν τόσο κοντά ώστε να προκαλούν ανησυχία. Οι αστεροειδείς – γνωστοί και ως «αντικείμενα κοντά στη Γη», ή near-Earth objects (NEOs) στα αγγλικά, οι οποίοι διασχίζουν την τροχιά της Γης - είναι ένα ιδιαίτερο πρόβλημα. Οποιαδήποτε απόπειρα για την έρευνα και την κατηγοριοποίηση επικίνδυνων αστεροειδών αντιμετωπίζει μία σειρά απο δυσκολίες. Οι αστεροειδείς είναι σκοτεινά αντικείμενα που εκπέμπουν ελάχιστη ακτινοβολία, και συνεπώς προσεγγίζουν σε μικρή απόσταση τη Γη προτού εντοπιστούν, ενώ συχνά εντοπίζονται μόλις μία φορά προτού εξαφανιστούν χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί η ανακάλυψή τους.   Ανοιχτή πρόσκληση συνεργασίας προς την αστρονομική κοινότητα Για το λόγο αυτό η ESA στρέφεται στους ερασιτέχνες αστρονόμους προκειμένου να συλλέξει πρόσθετες παρατηρήσεις που θα ενισχύσουν την Ευρωπαϊκή συνεισφορά στο παγκόσμιο κυνήγι αστεροειδών. Οι προσπάθειες τους θα προστεθούν στη συνέχεια των παρατηρήσεων που έχουν ήδη διεξαχθεί με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου που έχει εγκαταστήσει η ESA στην Τενερίφη των Καναρίων Νήσων.   Αυτό το μήνα, το Faulkes Telescope Project του Ηνωμένου Βασιλείου θα είναι η πιο πρόσφατη ομάδα που θα υποστηρίξει επίσημα το πρόγραμμα SSA. Το Ισπανικό La Sagra Sky Survey που διεξάγει το Αστεροσκοπείο της Μαγιόρκα έχει ξεκινήσει να συνεισφέρει στο SSA από την αρχή της φετινής χρονιάς.   Aντικείμενα δύσκολα να ανιχνευτούν Ανταλλαγή τεχνογνωσίας και από κοινού παρατήρηση   «Η ευρύτερη αστρονομική κοινότητα προσφέρει εμπειρία και ενθουσιασμό· επιπλέον, έχει το χρόνο και την υπομονή να επαληθεύσει νέες θεάσεις αστεροειδών. Αυτό βοηθάει πάρα πολύ,» σχολιάζει ο Detlef Koschny, επικεφαλής της δραστηριότητας NEO, στο γραφείο του προγράμματος SSA. «Σε αντάλλαγμα, μοιραζόμαστε το χρόνο παρατήρησης στον επίγειο οπτικό σταθμό της ESA στην Τενερίφη και παρέχουμε συμβουλές, υποστήριξη και επαγγελματική αξιοπιστία. Θα τους βοηθήσουμε με όποιο τρόπο μπορούμε».   Το Faulkes Telescope Project του Ηνωμένου Βασιλείου περιλαμβάνει μία σειρά από εκπαιδευτικές όσο και ερευνητικές δραστηριότητες και συντονίζει το Πανεπιστήμιο του Γκλαμόργκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο.     Ευαισθητοποίηση του κοινού Το Faulkes Telescope Project έχει να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα στην προώθηση της δημόσιας εκπαίδευσης και της επιστήμης, ενώ συνεργάζεται στενά με το δίκτυο Las Cumbres Observatory Global Telescope το οποίο, με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες, διαχειρίζεται πλήθος τηλεσκόπια. Τέλος, υποστηρίζει εκατοντάδες σχολεία σε όλη την Ευρώπη.   To oπτικό τηλεσκόπιο τη ESA στην Τενερίφη «Η νέα μας συνεργασία με την ESA αποτελεί μία μεγάλη ευκαιρία. Η χρήση των τηλεσκοπίων διαμέτρου 2 μέτρων στην Χαβάη και το Siding Spring στην Αυστραλία θα ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό τον εντοπισμό αστεροειδών για το πρόγραμμα SSA, επιτρέποντας την ανίχνευση και παρακολούθηση αμυδρών αντικείμενων από ένα παγκόσμιο δίκτυο τηλεσκοπίων», σημείωσε ο Nick Howes, διευθυντής προγράμματος στο Faulkes Telescope.   «Για τους Ευρωπαίους μαθητές, η δυνατότητα να συνεργαστούν μέσα από συναρπαστικές δραστηριότητες της ESA και να συμβάλλουν στην ανίχνευση νέων αντικειμένων κοντά στη Γη είναι πολύ ελκυστική, όπως είναι και η συμμετοχή τους σε έναν από τους πιο δραστήριους οργανισμούς διαστήματος με σημαντικό επιστημονικό έργο».   Το πρόγραμμα SSA της ESA έχει σκοπό να αναπτύξει τις απαραίτητες υπηρεσίες και υποδομή προκειμένου η Ευρώπη να παρατηρήσει NEOs, να προβλέψει τις τροχιές τους και να παράγει προειδοποιήσεις για πιθανές προσκρούσεων, καθώς και να συμβάλλει στο σχεδιασμό μέτρων προστασίας.   Θα παρέχει επίσης υπηρεσίες που για τη συνεχή παρακολούθηση «σκουπιδιών» σε τροχιά γύρω από τη Γη που έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπινες δραστηριότητες και αποτελούν κίνδυνο για δορυφόρους, καθώς επίσης και θα ελέγχει τις επιπτώσεις διαστημικών καιρικών φαινομένων σε διαστημικούς και επίγειους πόρους .

Ο διαγωνισμός CanSat 2012 ολοκληρώθηκε

 

3 May 2012
Μαθητές λυκείου από κράτη μέλη της ESA συγκεντρώθηκαν στη βάση πυραύλων στην Andøya της Νορβηγίας για το δεύτερο Ευρωπαϊκό διαγωνισμό CanSat. Συνολικά, 14 ομάδες συμμετείχαν στο διαγωνισμό, ο οποίος έλαβε χώρα από 23 μέχρι 26 Απριλίου.
 
Τα μικροσκοπικά CanSats ήταν σχεδιασμένα έτσι ώστε να αποσπώνται από ένα πύραυλο εκτόξευσης και να διεξάγουν την αποστολή για την οποία ήταν σχεδιασμένα κατά την πτώση τους με αλεξίπτωτο στο έδαφος, όπου τα περίμενε η όμαδα που τα είχε σχεδιάσει.

Αφού ολοκληρώθηκαν οι τελευταίες εργασίες από το προσωπικό του Νορβηγικού Κέντρου Διαστημικής Εκπαίδευσης (NAROM), τα CanSats εστάλησαν κατά ζεύγη σε ύψος ενός χιλιομέτρου με τη βοήθεια επτά πυραύλων Intruder που εκτοξεύτηκαν διαδοχικά στις 24 Απριλίου. Παρά τους πολύ δυνατούς ανέμους, όλα τα CanSats εντοπίστηκαν επιτυχώς, εκτός από το Ισπανικό, το οποίο δεν κατάφερε να επικοινωνήσει με τον σταθμό εδάφους.  

	Ετοιμασίες για την εκτόξευση

Τα αποτελέσματα των αποστολών ποικίλλαν. Στην διάρκεια της εκτόξευσης, χάθηκε η επαφή με το Αυστριακό CanSat, του οποίου η λειτουργία διακόπηκε, έχοντας ως ατυχή συνέπεια να μην καταγραφεί κανένα δεδομένο, μολονότι τα πάντα ελέχθηκαν και λειτουργούσαν τέλεια πριν την εκτόξευση.

Παρά το ότι ένας από τους κινητούς βραχίονες του αλεξίπτωτου του Νορβηγικού πυραύλου έσπασε, προκαλώντας την ταχεία περιδίνησή του κατά την κάθοδο, η ομάδα πέτυχε κάποιους από τους στόχους της, οι οποίοι συμπεριλάμβανα τη λήψη δεδομένων GPS καθώς και μετρήσεων ατμοσφαιρικής πίεσης.

Κατά τη δεύτερη εκτόξευση, διατηρήθηκε σταθερή η ραδιοεπικοινωνία, κάτι που επέτρεψε τη μετάδοση δεδομένων από τους τρεις αισθητήρες του CanSat που κατασκεύασε η ομάδα της Ρουμανίας. Το Τσέχικο CanSat, αντίθετα, δεν παρέλαβε κανένα δεδομένο.

Κατά τη διάρκεια της τρίτης πτήσης, οι καιρικές συνθήκες κατέστησαν δύσκολη την παρακολούθηση του Ιταλικού και Ιρλανδικού CanSat. Ωστόσο, και οι δυο ομάδες έλαβαν κάποιες δεδομένα τηλεμετρίας προτού χάσουν ολοσχερώς το σήμα. Τα δεδομένα αποθηκεύθηκαν στην κάρτα μνήμης του Ιταλικού μικροδορυφόρου, αλλά ο αρχικός στόχος για κατευθυνόμενη προσγείωση δεν επετεύχθη. Οι Ιρλανδοί, αναλύοντας τα δεδομένα τους, ήταν σε θέση να προσδιορίσουν ορισμένα σημαντικά σημεία της πτήσης
 

Παρακολουθώντας την κάθοδο

Τόσο η Βέλγικη όσο και η Ολλανδική ομάδα έλαβαν αξιόπιστα δεδομένα τηλεμετρίας από τα CanSats τους στην τέταρτη εκτόξευση. Οι Βέλγοι κατέγραψαν επίσης εικόνες με την κάμερα με την οποία ήταν εφοδιασμένο ο δικός τους μίνι-δορυφόρος. Η χαμηλή εξωτερική θεμοκρασία επηρέασε, ωστόσο, το επιταχυνσιόμετρο του Ολλανδικού CanSat και δεν ελήφθησαν αξιοποιήσιμα δεδομένα.

Η Βρετανική ομάδα έλαβε ποιοτικά δεδομένα τηλεμετρίας αλλά απογοητεύθηκε λίγο όταν το τηλεχειριζόμενο όχημα της τέθηκε σε λειτουργία νωρίτερα απ’ ό,τι ήταν προγραμματισμένο. Η ομάδα από τη Δανία έλαβε δεδομένα τηλεμετρίας κατά την πτήση, αλλά η λειτουργία του υπολογιστή εδάφους διακόπηκε αναπάντεχα και όλα τα δεδομένα χάθηκαν.

Στην έκτη πτήση, η Γαλλική ομάδα έλαβε τόσο δεδομένα τηλεμετρίας όσο και βίντεο, αλλά η Ισπανική δεν έλαβε καθόλου. Το δε αλεξίπτωτό τους φαίνεται να αποκολλήθηκε, έχοντας σαν αποτέλεσμα την απώλεια του CanSat. Παρ’όλα αυτά, χρησιμοποίησαν τα εικόνες και βίντεο της Γαλλικής ομάδας προκειμένου να επιτύχουν το στόχο τους, την τρισδιάστατη χαρτογράφηση επιφάνειας.

Το Ελληνικό και Πορτογαλικό CanSat έστειλαν όλα τα αναμενόμενα δεδομένα τηλεμετρίας στην τελευταία πτήση, αλλά και τα δύο αντιμετώπισαν προβλήματα με την κάμερα τους, με αποτέλεσμα να συγκεντρώσουν λιγότερες εικόνες από όσες ήλπιζαν.
 

	Aναλύοντας δεδομένα

Αποτελέσματα διαγωνισμού
 
Αφού ανέλυσαν τα αποτελέσματα των αποστολών τους, οι ομάδες τέθηκαν στην κρίση μίας επιτροπής την οποία αποτελούσαν εμπειρογνώμονες από υπηρεσίες διαστήματος αλλά και εκπρόσωποι της διαστημικής βιομηχανίας.

«Το επίπεδο των ομάδων ήταν πράγματικά υψηλό και οι κριτές εντυπωσιάστηκαν πολύ από την επαγγελματική συμπεριφορά των μαθητών», σχολίασε η Helen Page, συντονίστρια έργου της ESA CanSat. «Έμαθαν πάρα πολλά για την επιστήμη του διαστήματος, τη διαστημική τεχνολογία, ενώ ταυτόχρονα ανέπτυξαν πρακτικές ικανότητες και βίωσαν τον ενθουσιασμό μιας σειράς εκτοξεύσεων σε μία βάση πυραύλων παγκόσμιας κλάσης».
 

Πρώτο βραβείο

Το πρώτο βραβείο απενεμήθη στην Βρετανική όμαδα Άλφα από την Ακαδημία Bearsden της Γλασκόβης. Τη δεύτερη θέση κατέλαβε η ομάδα Ικαρομένιππος 3D από το Τρίτο Ενιαίο Λύκειο Στρατή Μυριβήλη της Μυτιλήνης, με την Πορτογαλική ομάδα Azorean Shearwater από το EBS Santa Maria, Vila do Porto στις Αζόρες στην τρίτη θέση.

Οι κριτές απέδωσαν ειδική μνεία στην Αυστριακή ομάδα, σε αναγνώριση της υπεροχής του έργου τους και της προετοιμασίας τους πριν τις εκτοξεύσεις.

Ο Ευρωπαϊκός διαγωνισμός CanSat 2012 διοργανώθηκε από το Γραφείο Εκπαίδευσης της ESA σε συνεργασία με το Νορβηγικό κέντρο ΝAROM.