6 Ιουνίου 2012: Η Διάβαση της Αφροδίτης

του Αλέξη Α. Δεληβοριά Αστρονόμου Ευγενιδείου Πλανηταρίου

Αστρονόμοι σε ολόκληρο τον κόσμο προετοιμάζονται για τη συστηματική παρατήρηση ενός από τα σπανιότερα περιοδικά αστρονομικά φαινόμενα που γνωρίζουμε. Στις 6 Ιουνίου 2012 και χάρη σε μια σπανιότατη ευθυγράμμιση της Γης με την Αφροδίτη και τον Ήλιο, θα γίνουμε μάρτυρες μιας «ηλιακής έκλειψης σε μικρογραφία», όταν η Αφροδίτη θα διαβεί για τελευταία φορά αυτόν τον αιώνα μπροστά απ΄ τον ηλιακό δίσκο. Καθώς η Αφροδίτη θα αρχίσει να περνά ανάμεσα από τη Γη και τον Ήλιο, θα γίνει αντιληπτή ως μια μικρή μαύρη κουκκίδα που κινείται αργά κατά μήκος του ηλιακού δίσκου, ένα φαινόμενο που θα διαρκέσει περίπου 6,5 ώρες και θα είναι ορατό στο μεγαλύτερο μέρος της υδρογείου. Επειδή, κατά την έναρξη του φαινομένου ο Ήλιος στη χώρα μας θα βρίσκεται κάτω από τον ορίζοντα, μεγάλο τμήμα της διάβασης θα είναι αόρατο. Προσοχή όμως! Η παρατήρηση του φαινομένου χωρίς τα κατάλληλα αστρονομικά όργανα και φίλτρα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα μάτια, ακόμη και τύφλωση, ενώ εξίσου επικίνδυνες θεωρούνται και οι διάφορες «πατέντες» που κατά καιρούς χρησιμοποιούνται, όπως η χρήση καπνισμένου γυαλιού ή η χρήση γυαλιών οξυγονοκόλλησης. Δεδομένης της ταχύτητας με την οποία κινούνται οι δύο πλανήτες, θα περίμενε κάποιος οι διαβάσεις αυτές να παρατηρούνται περίπου κάθε 584 ημέρες. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σπάνιες, γιατί η τροχιά της Αφροδίτης δεν βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τη γήινη τροχιά. Γι’ αυτό και οι διαβάσεις της Αφροδίτης εμφανίζονται σε «ζεύγη» που χωρίζονται μεταξύ τους κατά 8 χρόνια, αλλά επαναλαμβάνονται κάθε 121,5 και στη συνέχεια κάθε 105,5 χρόνια. Με άλλα λόγια, ο κύκλος των διαβάσεων της Αφροδίτης επαναλαμβάνεται περίπου κάθε 243 χρόνια, με τις επί μέρους διαβάσεις να παρατηρούνται κάθε 8, 121,5, 8 και 105,5 χρόνια. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι η παρατήρηση της διάβασης ενός πλανήτη μπροστά από το άστρο του χρησιμοποιείται από τους αστρονόμους για τον εντοπισμό πλανητών εκτός του Ηλιακού μας συστήματος. Γι’ αυτό και η διάβαση της Αφροδίτης προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία στους αστρονόμους, προκειμένου να ελέγξουν και να βελτιώσουν νέες μεθόδους και τεχνικές που έχουν επινοήσει για τον εντοπισμό εξωπλανητών. Πράγματι, διαστημικά τηλεσκόπια, όπως το Kepler, προσπαθούν να καταγράψουν τις περιοδικές και ανεπαίσθητες μειώσεις της φαινομενικής λαμπρότητας ενός άστρου, οι οποίες παρατηρούνται κάθε φορά που ένας «υποψήφιος» εξωπλανήτης διέρχεται μπροστά από το άστρο του. Αυτή η περιοδική καταγραφή της μείωσης της φωτεινότητας ενός άστρου είναι μια έμμεση απόδειξη για την ύπαρξη ενός πλανήτη, και με την κατάλληλη ανάλυση μπορεί να προσδιορίσει το μέγεθος και την τροχιά του. Οι πληροφορίες αυτές, σε συνδυασμό με τις ιδιότητες του άστρου που μας είναι ήδη γνωστές, βοηθούν τους αστρονόμους να αποφανθούν εάν ο πλανήτης που ανακάλυψαν, βρίσκεται εντός της λεγόμενης κατοικήσιμης ζώνης, αν δηλαδή βρίσκεται σε τέτοια απόσταση, ώστε να επιτρέπει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή στην επιφάνειά του. Τις περισσότερες φορές, η καταγραφή τριών διαβάσεων, όλες με την ίδια περίοδο, μεταβολή λαμπρότητας και διάρκεια, είναι αρκετή προκειμένου να αποφανθούν οι επιστήμονες ότι όντως έχουν ανακαλύψει έναν νέο πλανήτη. Ωστόσο, απαιτείται και η ανεξάρτητη επιβεβαίωση από άλλες μεθόδους. Μέχρι τον περασμένο Φεβρουάριο, οι αναλύσεις των σχετικών δεδομένων του Kepler συνηγορούσαν για την ύπαρξη περισσότερων από 2.321 «υποψήφιων» εξωπλανητών. Όπως είναι γνωστό, το τηλεσκόπιο αυτό ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Γερμανού αστρονόμου Johannes Kepler (1571-1630), του πρώτου που προέβλεψε ότι τόσο ο Ερμής όσο και η Αφροδίτη θα πραγματοποιούσαν διαβάσεις στο τέλος του 1631. Απ’ όσο γνωρίζουμε, ο πρώτος που παρατήρησε τη διάβαση του Ερμή, επιβεβαιώνοντας την πρόβλεψη του μεγάλου Γερμανού αστρονόμου, ήταν ο Γάλλος Pierre Gassendi (1592-1655), στις 7 Νοεμβρίου 1631. Τον επόμενο μήνα, μάλιστα, ο Gassendi επιχείρησε να παρατηρήσει και τη διάβαση της Αφροδίτης, που επίσης είχε προβλέψει ο Kepler, αλλά χωρίς επιτυχία. Όπως γνωρίζουμε σήμερα, η αποτυχία αυτή του Gassendi οφείλεται στο γεγονός ότι εκείνη η διάβαση της Αφροδίτης ήταν αόρατη από το Παρίσι. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Kepler, η επόμενη διάβαση της Αφροδίτης θα συνέβαινε έναν αιώνα αργότερα. Είχε, όμως, κάνει λάθος και, όπως απέδειξε ο Βρετανός αστρονόμος Jeremiah Horrocks (1618-1641), η διάβαση συνέβη τελικά το 1639. Καθώς, όμως, ο Horrocks είχε ολοκληρώσει τους υπολογισμούς του μόλις έναν μήνα πριν την έναρξη του φαινομένου, δεν κατάφερε να κάνει ευρύτερα γνωστή την πρόβλεψή του αυτή, γι’ αυτό και οι μοναδικοί μάρτυρες της διάβασης του 1639 στάθηκαν ο ίδιος και ο φίλος του αστρονόμος William Crabtree (1610-1644). Στα χρόνια που ακολούθησαν και μέχρι την διάβαση του 2012, πραγματοποιήθηκαν 5 ακόμη διαβάσεις, τα έτη 1761, 1769, 1874, 1882 και 2004, ενώ για την παρατήρηση των 4 πρώτων οργανώθηκαν μεγάλες και δαπανηρές αποστολές στα πέρατα της Γης. Βασικός στόχος των αποστολών αυτών ήταν να υπολογιστεί η μέση απόσταση της Γης από τον Ήλιο (Αστρονομική Μονάδα), κάτι που πρώτος συνειδητοποίησε ο Σκώτος μαθηματικός James Gregory (1638-1675) και αργότερα ο Άγγλος αστρονόμος Edmond Halley (1656-1742), γνωστότερος για τον υπολογισμό της τροχιάς του κομήτη που φέρει το όνομά του. Τα αποτελέσματα των αποστολών που πραγματοποιήθηκαν το 1761 δεν ήταν αυτά που ανέμεναν οι αστρονόμοι της εποχής, ωστόσο οι αποστολές του 1769, στις οποίες συμμετείχε και ο μεγάλος θαλασσοπόρος και εξερευνητής James Cook (1728-1779), επέτρεψαν εντέλει στον Franz Encke (1791-1865), διευθυντή του αστεροσκοπείου του Βερολίνου, να υπολογίσει την Αστρονομική μονάδα στα 153.340.000 km. Οι παρατηρήσεις των διαβάσεων του 1874 και 1882 βελτίωσαν ακόμη περισσότερο τις σχετικές μετρήσεις, αν και σήμερα υπάρχουν πολύ ακριβέστερες τεχνικές, οι οποίες βασίζονται στη χρήση ραντάρ. Όπως και να ‘χει, οι αστρονόμοι αναμένουν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την εξέλιξη του φαινομένου, αφού το επόμενο «ζεύγος» διαβάσεων δεν θα παρατηρηθεί ξανά πριν από τον Δεκέμβριο του 2117 και 2125 αντίστοιχα. Πηγή: Ευγενίδειο Πλανητάριο

6η Αστροβραδιά 2012

Παράλληλο πρόγραμμα ως τις 15 Ιουλίου 2012

ΠΡΟΣΟΧΗ

Δωρεάν καμπινκ

Τηλέφωνα επικοινωνίας
 6932755008
 6972721201
 6943441114

Ερασιτέχνες αστρονόμοι συμμετέχουν στο κυνήγι αστεροειδών της ESA

		To τηλεσκόπιο Faulkes στη Χαβάη   Μία συνεργασία με το Faulkes Telescope Project του Ηνωμένου Βασιλείου προμηνύει την ενίσχυση της έρευνας που διεξάγει ο oργανισμός για πιθανούς κινδύνους για τον πλανήτη μας που προέρχονται από το διάστημα, ενώ παράλληλα βοηθά μαθητές να ανακαλύψουν επικίνδυνους διαστημικούς βράχους.   Το πρόγραμμα Space Situational Awareness (SSA) της ESA αποσκοπεί στην αντιμετώπιση πιθανών κινδύνων, μεταξύ των οποίων είναι ο απρόβλεπτος διαστημικός καιρός, διαστημικά «σκουπίδια» σε τροχιά γύρω από τη Γη και αστεροειδείς που πλησιάζουν τόσο κοντά ώστε να προκαλούν ανησυχία. Οι αστεροειδείς – γνωστοί και ως «αντικείμενα κοντά στη Γη», ή near-Earth objects (NEOs) στα αγγλικά, οι οποίοι διασχίζουν την τροχιά της Γης - είναι ένα ιδιαίτερο πρόβλημα. Οποιαδήποτε απόπειρα για την έρευνα και την κατηγοριοποίηση επικίνδυνων αστεροειδών αντιμετωπίζει μία σειρά απο δυσκολίες. Οι αστεροειδείς είναι σκοτεινά αντικείμενα που εκπέμπουν ελάχιστη ακτινοβολία, και συνεπώς προσεγγίζουν σε μικρή απόσταση τη Γη προτού εντοπιστούν, ενώ συχνά εντοπίζονται μόλις μία φορά προτού εξαφανιστούν χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί η ανακάλυψή τους.   Ανοιχτή πρόσκληση συνεργασίας προς την αστρονομική κοινότητα Για το λόγο αυτό η ESA στρέφεται στους ερασιτέχνες αστρονόμους προκειμένου να συλλέξει πρόσθετες παρατηρήσεις που θα ενισχύσουν την Ευρωπαϊκή συνεισφορά στο παγκόσμιο κυνήγι αστεροειδών. Οι προσπάθειες τους θα προστεθούν στη συνέχεια των παρατηρήσεων που έχουν ήδη διεξαχθεί με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου που έχει εγκαταστήσει η ESA στην Τενερίφη των Καναρίων Νήσων.   Αυτό το μήνα, το Faulkes Telescope Project του Ηνωμένου Βασιλείου θα είναι η πιο πρόσφατη ομάδα που θα υποστηρίξει επίσημα το πρόγραμμα SSA. Το Ισπανικό La Sagra Sky Survey που διεξάγει το Αστεροσκοπείο της Μαγιόρκα έχει ξεκινήσει να συνεισφέρει στο SSA από την αρχή της φετινής χρονιάς.   Aντικείμενα δύσκολα να ανιχνευτούν Ανταλλαγή τεχνογνωσίας και από κοινού παρατήρηση   «Η ευρύτερη αστρονομική κοινότητα προσφέρει εμπειρία και ενθουσιασμό· επιπλέον, έχει το χρόνο και την υπομονή να επαληθεύσει νέες θεάσεις αστεροειδών. Αυτό βοηθάει πάρα πολύ,» σχολιάζει ο Detlef Koschny, επικεφαλής της δραστηριότητας NEO, στο γραφείο του προγράμματος SSA. «Σε αντάλλαγμα, μοιραζόμαστε το χρόνο παρατήρησης στον επίγειο οπτικό σταθμό της ESA στην Τενερίφη και παρέχουμε συμβουλές, υποστήριξη και επαγγελματική αξιοπιστία. Θα τους βοηθήσουμε με όποιο τρόπο μπορούμε».   Το Faulkes Telescope Project του Ηνωμένου Βασιλείου περιλαμβάνει μία σειρά από εκπαιδευτικές όσο και ερευνητικές δραστηριότητες και συντονίζει το Πανεπιστήμιο του Γκλαμόργκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο.     Ευαισθητοποίηση του κοινού Το Faulkes Telescope Project έχει να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα στην προώθηση της δημόσιας εκπαίδευσης και της επιστήμης, ενώ συνεργάζεται στενά με το δίκτυο Las Cumbres Observatory Global Telescope το οποίο, με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες, διαχειρίζεται πλήθος τηλεσκόπια. Τέλος, υποστηρίζει εκατοντάδες σχολεία σε όλη την Ευρώπη.   To oπτικό τηλεσκόπιο τη ESA στην Τενερίφη «Η νέα μας συνεργασία με την ESA αποτελεί μία μεγάλη ευκαιρία. Η χρήση των τηλεσκοπίων διαμέτρου 2 μέτρων στην Χαβάη και το Siding Spring στην Αυστραλία θα ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό τον εντοπισμό αστεροειδών για το πρόγραμμα SSA, επιτρέποντας την ανίχνευση και παρακολούθηση αμυδρών αντικείμενων από ένα παγκόσμιο δίκτυο τηλεσκοπίων», σημείωσε ο Nick Howes, διευθυντής προγράμματος στο Faulkes Telescope.   «Για τους Ευρωπαίους μαθητές, η δυνατότητα να συνεργαστούν μέσα από συναρπαστικές δραστηριότητες της ESA και να συμβάλλουν στην ανίχνευση νέων αντικειμένων κοντά στη Γη είναι πολύ ελκυστική, όπως είναι και η συμμετοχή τους σε έναν από τους πιο δραστήριους οργανισμούς διαστήματος με σημαντικό επιστημονικό έργο».   Το πρόγραμμα SSA της ESA έχει σκοπό να αναπτύξει τις απαραίτητες υπηρεσίες και υποδομή προκειμένου η Ευρώπη να παρατηρήσει NEOs, να προβλέψει τις τροχιές τους και να παράγει προειδοποιήσεις για πιθανές προσκρούσεων, καθώς και να συμβάλλει στο σχεδιασμό μέτρων προστασίας.   Θα παρέχει επίσης υπηρεσίες που για τη συνεχή παρακολούθηση «σκουπιδιών» σε τροχιά γύρω από τη Γη που έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπινες δραστηριότητες και αποτελούν κίνδυνο για δορυφόρους, καθώς επίσης και θα ελέγχει τις επιπτώσεις διαστημικών καιρικών φαινομένων σε διαστημικούς και επίγειους πόρους .

Ο διαγωνισμός CanSat 2012 ολοκληρώθηκε

 

3 May 2012
Μαθητές λυκείου από κράτη μέλη της ESA συγκεντρώθηκαν στη βάση πυραύλων στην Andøya της Νορβηγίας για το δεύτερο Ευρωπαϊκό διαγωνισμό CanSat. Συνολικά, 14 ομάδες συμμετείχαν στο διαγωνισμό, ο οποίος έλαβε χώρα από 23 μέχρι 26 Απριλίου.
 
Τα μικροσκοπικά CanSats ήταν σχεδιασμένα έτσι ώστε να αποσπώνται από ένα πύραυλο εκτόξευσης και να διεξάγουν την αποστολή για την οποία ήταν σχεδιασμένα κατά την πτώση τους με αλεξίπτωτο στο έδαφος, όπου τα περίμενε η όμαδα που τα είχε σχεδιάσει.

Αφού ολοκληρώθηκαν οι τελευταίες εργασίες από το προσωπικό του Νορβηγικού Κέντρου Διαστημικής Εκπαίδευσης (NAROM), τα CanSats εστάλησαν κατά ζεύγη σε ύψος ενός χιλιομέτρου με τη βοήθεια επτά πυραύλων Intruder που εκτοξεύτηκαν διαδοχικά στις 24 Απριλίου. Παρά τους πολύ δυνατούς ανέμους, όλα τα CanSats εντοπίστηκαν επιτυχώς, εκτός από το Ισπανικό, το οποίο δεν κατάφερε να επικοινωνήσει με τον σταθμό εδάφους.  

	Ετοιμασίες για την εκτόξευση

Τα αποτελέσματα των αποστολών ποικίλλαν. Στην διάρκεια της εκτόξευσης, χάθηκε η επαφή με το Αυστριακό CanSat, του οποίου η λειτουργία διακόπηκε, έχοντας ως ατυχή συνέπεια να μην καταγραφεί κανένα δεδομένο, μολονότι τα πάντα ελέχθηκαν και λειτουργούσαν τέλεια πριν την εκτόξευση.

Παρά το ότι ένας από τους κινητούς βραχίονες του αλεξίπτωτου του Νορβηγικού πυραύλου έσπασε, προκαλώντας την ταχεία περιδίνησή του κατά την κάθοδο, η ομάδα πέτυχε κάποιους από τους στόχους της, οι οποίοι συμπεριλάμβανα τη λήψη δεδομένων GPS καθώς και μετρήσεων ατμοσφαιρικής πίεσης.

Κατά τη δεύτερη εκτόξευση, διατηρήθηκε σταθερή η ραδιοεπικοινωνία, κάτι που επέτρεψε τη μετάδοση δεδομένων από τους τρεις αισθητήρες του CanSat που κατασκεύασε η ομάδα της Ρουμανίας. Το Τσέχικο CanSat, αντίθετα, δεν παρέλαβε κανένα δεδομένο.

Κατά τη διάρκεια της τρίτης πτήσης, οι καιρικές συνθήκες κατέστησαν δύσκολη την παρακολούθηση του Ιταλικού και Ιρλανδικού CanSat. Ωστόσο, και οι δυο ομάδες έλαβαν κάποιες δεδομένα τηλεμετρίας προτού χάσουν ολοσχερώς το σήμα. Τα δεδομένα αποθηκεύθηκαν στην κάρτα μνήμης του Ιταλικού μικροδορυφόρου, αλλά ο αρχικός στόχος για κατευθυνόμενη προσγείωση δεν επετεύχθη. Οι Ιρλανδοί, αναλύοντας τα δεδομένα τους, ήταν σε θέση να προσδιορίσουν ορισμένα σημαντικά σημεία της πτήσης
 

Παρακολουθώντας την κάθοδο

Τόσο η Βέλγικη όσο και η Ολλανδική ομάδα έλαβαν αξιόπιστα δεδομένα τηλεμετρίας από τα CanSats τους στην τέταρτη εκτόξευση. Οι Βέλγοι κατέγραψαν επίσης εικόνες με την κάμερα με την οποία ήταν εφοδιασμένο ο δικός τους μίνι-δορυφόρος. Η χαμηλή εξωτερική θεμοκρασία επηρέασε, ωστόσο, το επιταχυνσιόμετρο του Ολλανδικού CanSat και δεν ελήφθησαν αξιοποιήσιμα δεδομένα.

Η Βρετανική ομάδα έλαβε ποιοτικά δεδομένα τηλεμετρίας αλλά απογοητεύθηκε λίγο όταν το τηλεχειριζόμενο όχημα της τέθηκε σε λειτουργία νωρίτερα απ’ ό,τι ήταν προγραμματισμένο. Η ομάδα από τη Δανία έλαβε δεδομένα τηλεμετρίας κατά την πτήση, αλλά η λειτουργία του υπολογιστή εδάφους διακόπηκε αναπάντεχα και όλα τα δεδομένα χάθηκαν.

Στην έκτη πτήση, η Γαλλική ομάδα έλαβε τόσο δεδομένα τηλεμετρίας όσο και βίντεο, αλλά η Ισπανική δεν έλαβε καθόλου. Το δε αλεξίπτωτό τους φαίνεται να αποκολλήθηκε, έχοντας σαν αποτέλεσμα την απώλεια του CanSat. Παρ’όλα αυτά, χρησιμοποίησαν τα εικόνες και βίντεο της Γαλλικής ομάδας προκειμένου να επιτύχουν το στόχο τους, την τρισδιάστατη χαρτογράφηση επιφάνειας.

Το Ελληνικό και Πορτογαλικό CanSat έστειλαν όλα τα αναμενόμενα δεδομένα τηλεμετρίας στην τελευταία πτήση, αλλά και τα δύο αντιμετώπισαν προβλήματα με την κάμερα τους, με αποτέλεσμα να συγκεντρώσουν λιγότερες εικόνες από όσες ήλπιζαν.
 

	Aναλύοντας δεδομένα

Αποτελέσματα διαγωνισμού
 
Αφού ανέλυσαν τα αποτελέσματα των αποστολών τους, οι ομάδες τέθηκαν στην κρίση μίας επιτροπής την οποία αποτελούσαν εμπειρογνώμονες από υπηρεσίες διαστήματος αλλά και εκπρόσωποι της διαστημικής βιομηχανίας.

«Το επίπεδο των ομάδων ήταν πράγματικά υψηλό και οι κριτές εντυπωσιάστηκαν πολύ από την επαγγελματική συμπεριφορά των μαθητών», σχολίασε η Helen Page, συντονίστρια έργου της ESA CanSat. «Έμαθαν πάρα πολλά για την επιστήμη του διαστήματος, τη διαστημική τεχνολογία, ενώ ταυτόχρονα ανέπτυξαν πρακτικές ικανότητες και βίωσαν τον ενθουσιασμό μιας σειράς εκτοξεύσεων σε μία βάση πυραύλων παγκόσμιας κλάσης».
 

Πρώτο βραβείο

Το πρώτο βραβείο απενεμήθη στην Βρετανική όμαδα Άλφα από την Ακαδημία Bearsden της Γλασκόβης. Τη δεύτερη θέση κατέλαβε η ομάδα Ικαρομένιππος 3D από το Τρίτο Ενιαίο Λύκειο Στρατή Μυριβήλη της Μυτιλήνης, με την Πορτογαλική ομάδα Azorean Shearwater από το EBS Santa Maria, Vila do Porto στις Αζόρες στην τρίτη θέση.

Οι κριτές απέδωσαν ειδική μνεία στην Αυστριακή ομάδα, σε αναγνώριση της υπεροχής του έργου τους και της προετοιμασίας τους πριν τις εκτοξεύσεις.

Ο Ευρωπαϊκός διαγωνισμός CanSat 2012 διοργανώθηκε από το Γραφείο Εκπαίδευσης της ESA σε συνεργασία με το Νορβηγικό κέντρο ΝAROM.
 

Σχεδιάζοντας ένα διαπλανητικό δίκτυο

Eπικοινωνία στο διάστημα: Mars Express

 

18 April 2012
Αξιόπιστη πρόσβαση στο διαδίκτυο για τους αστροναύτες που βρίσκονται σε κάποιο διαστημικό σταθμό; Και για τον έλεγχο ενός οχήματος στην επιφάνεια της Σελήνης ή τόσο μακριά όσο ο πλανήτης Άρης από κάποιο διαστημόπλοιο σε τροχιά γύρω τους; Είναι μονάχα μερικές από τις καινοτόμες τεχνολογίες που αναπτύσσει η ESA για μελλοντικές αποστολές στο μακρινό διάστημα.
 
Τι κοινό έχουν οι δορυφόροι παρατήρησης της Γης με τους αστροναύτες οι οποίοι στέλνουν εικόνες σε πραγματικό χρόνο από το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό; Η απάντηση είναι ότι όλοι στέλνουν δεδομένα πίσω στη Γη. Οι απαιτήσεις για την αναμετάδοση πληροφοριών στο διάστημα αναμένεται, ωστόσο, να αυξηθούν τα επόμενα χρόνια.

Στο μέλλον, οχήματα στον πλανήτη Άρη και σε μη επανδρωμένες βάσεις στη Σελήνη θα καθοδηγούνται από δορυφόρους που θα έχουν τοποθετηθεί σε τροχιά γύρω τους. Αστροναύτες θα ταξιδεύουν μέχρι αστεροειδές, εκατοντάδες εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από τη Γη, και θα χρειάζεται να επικοινωνούν με άλλους αστροναύτες, κέντρα ελέγχου και εξελιγμένα συστήματα με τα οποία θα είναι εξοπλισμένα τα διαστημόπλοιά τους.

Και όλες αυτές οι δραστηριότητες απαιτούν για το συντονισμό τους ένα αξιόπιστο και ευέλικτο δίκτυο αναμετάδοσης πληροφοριών.  

	H δορυφορική κεραία Cebreros με διάμετρο 35 μέτρα

Θέτοντας τα θεμέλια για την εξερεύνηση του διαστήματος στο μέλλον
 
«Μελετάμε πως οι τεχνικές προδιαγραφές συσκευών, όπως κινητά τηλέφωνα και φορητοί υπολογιστές, θα μπορούσαν να έχουν εφαρμογή σε μία νέα γενιά από διαδικτυωμένες ηλεκτρονικές συσκευές,» εξηγεί ο Nestor Peccia, υπεύθυνος για την ανάπτυξη λογισμού για το επίγειο στέλεχος διαστημικών αποστολών στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Διαστημικών Επιχειρήσεων, στο Darmstadt της Γερμανίας.

«Ωστόσο, τα μελλοντικά σχέδια μας δεν περιορίζονται στη δημιουργία ενός διαστημικού διαδικτύου· ερευνούμε πως θα μπορούσαν διαστημικές υπηρεσίες όπως η ESA και η NASA να συνεργαστούν και διαστημικές αποστολές τους να ανταλλάσσουν δεδομένα μεταξύ τους αλλά και με επίγειους σταθμούς σε πραγματικό χρόνο, καθώς και νέες τεχνικές προδιαγραφές για τον έλεγχο διαστημοπλοίων σε τροχιά.»
 

Ανάπτυξη ελεύθερου λογισμικού μέσα από συνεργασία

Από το 1982, ειδικοί της ESA, NASA και άλλων διαστημικών υπηρεσιών, καθώς και από την ευρύτερη διαστημική βιομηχανία οι οποίοι στελεχώνουν την Consultative Committee for Space Data Systems (CCSDS) έχουν συναντηθεί για να διευρευνήσουν τις δυνατότητες ανάπτυξης νέων τεχνικών προδιαγραφών για την αναμετάδοση δεδομένων η οποία θα βασίζεται σε λογισμικού ανοιχτού κώδικα.
 

Η ανάπτυξη λογισμικού για τον ηλεκτρονικό εξοπλισμό διαστημικών αποστολών και την αναμετάδοση δεδομένων μεταξύ διαστημικών υπηρεσιών, εμπορικών αεροπορικών εταιριών, καθώς και κατασκευαστριών εταιριών δορυφορικών συστημάτων αναμένεται να αποδώσει σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Στο μέλλον αναμένεται, άλλωστε, να αυξηθούν οι απαιτήσεις για αναμετάδοση δεδομένων μεταξύ δορυφόρων σε τροχιά, και διαστημόπλοια θα πρέπει να μπορούν να επικονωνούν μεταξύ τους μέσα από αξιόπιστα ραδιοφωνικά κανάλια, ακόμα και εάν περιφέρονται γύρω από τον Άρη με ταχύτητα πολλών χιλιάδων χιλιομέτρων την ώρα.
 

Το Μάιο του 2008, η αποστολή της ESA Mars Express προσέφερε ένα κρίσιμο κόμβο για τη μετάδοση πληροφοριών προς και από το διαστημικό όχημα της NASA Phoenix στην διάρκεια της προσεδάφισης και απομάκρυνσής του από τον κόκκινο πλανήτη. Τον Αύγουστο θα προσφέρει τις υπηρεσίες του σε μία διαφορετική αποστολή της NASA, στο Mars Science Laboratory.

Mία σύντομη παρουσίαση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Διαστημικών Επιχειρήσεων

Το Δεκέμβριο του 2011, το δίκτυο επίγειων σταθμών που διαθέτει η ESA για τον εντοπισμό δορυφόρων σε τροχιά γύρω από τη Γη προσέφερε καθημερινά στο κέντρο ελέγχου της Ρωσικής αποστολής Phobos-Grunt που είχε χαθεί λίγο μετά την εκτόξευσή του ένα παράθυρο τριών ωρών επικοινωνίας.
 

Αστροναύτες και ρομπότ συνεργάζονται στον Άρη

Τον Οκτώβριο, ένας αστροναύτης στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό θα επιχειρήσει να ελέγξει από απόσταση ένα πειραματικό όχημα το οποίο θα βρίσκεται στο Κέντρο Επιχειρήσεων της ESA, δοκιμάζοντας να προσομοιώσει τις συνθήκες επικοινωνίας μεταξύ ενός οχημάτος στην επιφάνεια του Άρη και του διαστημοπλοίου σε τροχιά γύρω από τον κόκκινο πλανήτη.
 

	To Eurobot συνεργάζεται με ένα αστροναύτη

Για το σκοπό αυτό απαιτείται αξιόπιστη τηλεπικοινωνιακή σύνδεση, ώστε αστροναύτες, ρομποτικά οχήματα και το κέντρο ελέγχου να μπορούν να συνεργαστούν αποτελεσματικά μεταξύ τους.

«Η ανάπτυξη τεχνικών προδιαγραφών και ο σχεδιασμός του τηλεπικοινωνιακού συστήματος δεν είναι το πιο περίβλεπτο σκέλος της εξερεύνησης του διαστήματος· είναι ωστόσο απαραίτητο για την επιτυχία μία διαστημικής αποστολής, όπως να στείλουμε έναν αστροναύτη στον Άρη,» σημείωσε ο Nestor Peccia.
 

Αυτά είναι μονάχα μερικά από τα θέματα που συζητώνται στο συνάντηση της CCSDS που πραγματοποιείται τις ημέρες αυτές στο Darmstadt, στην οποία συμμετέχουν διαστημικές υπηρεσίες από 20 διαφορετικές χώρες, ανάμεσά τους και η ESA, η NASA, η ASI, η CNES, η Roscosmos, το DLR and η JAXA.

---

Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να αναζητήσετε στην ιστοσελίδα της συνάντησης

---

O André στο παρατηρητήριο Cupola Σβήστε τα φώτα, ο André θα σας περιμένει

31 March 2012
Θα σβήσετε τα φώτα στο σπίτι σας απόψε για την Ώρα της Γης; Ο αστροναύτης της ESA André Kuipers θα περιμένει στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό όπου βρίσκεται τους τελευταίους μήνες να δει όπου βρίσκεται τα φώτα να σβήνουν στη Γη.

Η Ώρα της Γης είναι μία παγκόσμια περιβαλλοντική πρωτοβουλία για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Απόψε το βράδυ, στις 8.30 μ.μ., τα φώτα θα σβήσουν σε κάθε γωνιά της Γης. Ο André Kuipers, πρεσβευτής του World Wide Fund (WWF), και η ESA θα συμμετέχουν.  

	H Eυρώπη τη νύχτα

Η κατανάλωση ενέργειας έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα φώτα των κατοικημένων περιοχών, τα οποία είναι ορατά από το διάστημα. Η εικόνα της Ευρώπης ένα ανέφελο βράδυ του 2010 είναι εντυπωσιακά πιο φωτεινή από την εικόνα που έχει στείλει δορυφόρος της ΝΑSA το 1992.

Οι αστροναύτες στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό έχουν την ευκαιρία να δουν τη Γη από ψηλά. Ο André αποκαλεί τον πλανήτη μας «Διαστημόπλοιο Γη». Από ύψος περίπου 400 χιλιομέτρων, όπου βρίσκεται ο Διαστημικός Σταθμός, η Γη φαίνεται όμορφη, αλλά και ευάλωτη ταυτόχρονα.
 

Ο André έστειλε πριν λίγες εβδομάδες ένα ξεχωριστό βίντεο του Βόρειου Σέλαος, όπως φαινόταν από το γυάλινο θόλο του Διαστημικού Διαστημικού Σταθμού. Το φωτεινό ουράνιο φαινόμενο προκαλείται από την είσοδο στην ατμόσφαιρα της Γης ηλεκτρικά φορτισμένων σωματιδίων που ακτινοβολεί ο Ήλιος.
 

H αποστολή Swarm

Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το Σέλας, θα πρέπει να κοιτάξουμε τη Γη με τρόπο που οι κάτοικοί της δεν μπορούν από την επιφάνεια της Γης. Επιπλέον, οι δορυφόροι παρακολουθούν μεταβολές της ατμόσφαιρας και των πάγων στους πόλους που το ανθρώπινο μάτι δεν έχει την ικανότητα να δει.

Μία νέα αποστολή της ΕSA, Swarm θα αποτελείται από τρεις δορυφόρους οι οποίοι θα εκτοξευτούν το επόμενο καλοκαίρι και σκοπό έχει να μελετήσει το μαγνητικό πεδίο της Γης. Θα προσφέρει λεπτομερή εικόνα του μαγνητικού πεδίου που λειτουργεί σαν ασπίδα προστασίας από τη ροή σωματιδίων μεγάλης ενέργειας από τον Ήλιο.

Η αποστολή του Swarm θα προσφέρει ακόμα νέα στοιχεία για το εσωτερικό της Γης.

Η ΕSA ξεκίνησε το 1977 με τις πρώτες διαστημικές αποστολές παρέχει παρατηρησιακά δεδομένα στους επιστήμονες που μελετούν την επίδραση της ανθρώπινης δραστηριότητας στο οικοσύστημα του πλανήτη μας και θα συνεχίσει την παρατήρηση της Γης από το διάστημα.

Παρά το γεμάτο με επιστημονικά πειράματα πρόγραμμά του, ο André θα βρει λίγο ελεύθερο χρόνο για να φωτογραφίσει την Ώρα της Γης από το διάστημα. Ελπίζουμε ο ουρανός να είναι καθαρός από σύννεφα, καθώς σε αντίθεση με κάποιους δορυφόρους της ESA, δεν μπορεί να δει μέσα από αυτά· μπορεί ωστόσο να αιχμαλωτήσει με το φωτογραφικό φακό του την ομορφιά του πλανήτη μας.
 

Νεαροί αστέρες τρεμοσβήνουν στην καρδιά του Ωρίωνα

Νεαροί αστέρες στο Νεφέλωμα του Ωρίωνα

 

5 March 2012
Αστρονόμοι με τη βοήθεια των διαστημικών τηλεσκοπίων Herschel της ESA και Spitzer της NASA παρατήρησαν ασυνήθιστα ταχείες μεταβολές στη λαμπρότητα νέων αστέρων, οι οποίοι γεννήθηκαν μέσα στο γνώριμο περιβάλλον του Νεφελώματος του Ωρίωνα.
 
Εικόνες από ένα επιστημονικό όργανο του Herschel σχεδιασμένο να λειτουργεί στην περιοχή του μακρινού υπεριώδους, και από δύο ανιχνευτές ακτιβολίας με μικρότερο μήκος κύματος του Spitzer συνθέτουν μια λεπτομερή εικόνα αστεριών που σχηματίζονται στην καρδιά ενός από τα πιο γνωστά αντικείμενα του νυχτερινού ουρανού.

Το Νεφέλωμα του Ωρίωνα βρίσκεται σε απόσταση 1350 ετών φωτός από τη Γη και εμφανίζεται σε περίοπτη θέση στους χειμωνιάτικους ουρανούς προς τέρψη των Ευρωπαίων παρατηρητών.

Γνωστό και σαν Ξίφος του Ωρίωνα, το νεφέλωμα διακρίνεται κάτω από τα τρία αστέρια που αποτελούν τη ζώνη του Ωρίωνα του Κυνηγού, ενός από τους πιο εύκολα αναγνωρίσιμους αστερισμούς.

Πρόκειται για ένα από τα λίγα νεφελώματα που μπορούν να γίνουν ορατά με γυμνό μάτι και αποτελεί ένα δημοφιλή στόχο για ερασιτέχνες αστρονόμους.

Στο εσωτερικό του νεφελώματος βρίσκεται η πλησιέστερη στη Γη περιοχή γέννησης νέων αστέρων, όπου εντονή υπεριώδη ακτινοβολία που εκπέμπουν οι θερμοί νέοι αστέρες έχει σαν αποτέλεσμα αέρια και η σκόνη που έχει συγκεντρωθεί να λάμπουν.

Μέσα στο σύννεφο σκόνης φιλοξενούνται νεότεροι αστέρες, οι οποίοι βρίσκονται ακόμα στο αρχικό στάδιο της εξέλιξης και αόρατη στην περιοχή μηκών κύματος του ορατού φωτός.

Ο νέος αυτός συνδυασμός εικόνων από το μακρινό και κοντινό υπέρυθρο επιτρέπει στους αστρονόμους να διεισδύσουν στο νέφος σκόνης και να αποκαλύψουν τους εμβρυϊκούς αστέρες που περιβάλλει.

Ένας νέος αστέρας σχηματίζεται από πυκνό νέφος αερίου και σκόνης όταν αυτό αρχίσει να καταρρέει κάτω από το ίδιο του το βάρος, δημιουργώντας ένα θερμό πρωτοαστέρα, τον οποίο περιβάλλει ένας περιστρεφόμενος δίσκος και ένα κέλυφος αερίου.

Μέρος από το υλικό αυτό, αφού θα στροβιλιστεί γύρω από τον αστέρα για μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, θα προσκοληθεί επάνω του και όταν η μάζα του ξεπεράσει μία κρίσιμη τιμή, η πυρηνική σύντηξη που θα ξεκινήσει στον πυρήνα του θα ολοκληρώσει το σχηματισμό του αστέρα.

Από το εναπομείναν αέριο και σκόνης στο δίσκο που περιβάλλει τον πρωτοαστέρα είναι πιθανόν να σχηματίστει κάποιο πλανητικό σύστημα - όπως συνέβη με το δικό μας Ηλιακό Σύστημα.

Μια ομάδα αστρονόμων με επικεφαλής το Nicolas Billot του Ιnstitut de Radiasatronomie Millimétrique, στη Γρανάδα της Ισπανίας, με τη βοήθεια του διαστημικού τηλεσκοπίου Herschel συγκέντρωσαν εικόνες του Νεφελώματος του Ωρίωνα μία φορά την εβδομάδα το χειμώνα και την άνοιξη της περασμένης χρονιάς.

Η ειδική κάμερα και το φασματόμετρο (Photodetector Array Camera and Spectrometer - PACS) με τα οποία είναι εξοπλισμένο το Herschel ανίχνευσαν στην περιοχή του μακρινού υπέρυθρου σωματίδια ψυχρής σκόνης στους δίσκους γύρω από νεοεμφανιζόμενους αστέρες.

Οι παρατηρήσεις αυτές συνδυάστηκαν με παλαιότερες εικόνες που είχαν ληφθεί από το διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer σε μικρότερα μήκη κύματος, στην περιοχή του κοντινού υπέρυθρου, και απεικονίζουν παλαιότερα και θερμότερα αντικείμενα.

Προς μεγάλη έκπληξη των αστρονόμων, η λαμπρότητα των νέων αστεριών παρουσίαζε μταβολή της τάξης του 20% στη διάρκεια των λίγων εβδομάδων που διήρκεσαν οι παρατηρήσεις. Η αύξηση της φωτεινότητας ενός νέου αστέρα είναι μία διαδικασία που διαρκεί χρόνια ή ακόμα και αιώνες. Τώρα, αναζητούν μία πιθανή εξήγηση για το λόγο που συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Ένα πιθανό ενδεχόμενο είναι λεπτά νήματα αερίου με κατεύθυνση από το εξωτερικό του δίσκου που περιβάλλει τον αστέρα προς το εσωτερικό του να το θερμαίνουν και να τον κάνουν να λάμπει προσωρινά.

Ένα άλλο σενάριο που μελετούν οι αστρονόμοι είναι ψυχρό υλικό να στοιβάζεται στο εσωτερικό του δίσκου και να σκιάζει το εξωτερικό του, κάνοντας τον να φαίνεται κατά περιοχές πιο σκοτεινό.

Και στις δύο περιπτώσεις, ώστοσο, εξέλιξη των νεαρών αστέρων είναι κάθε άλλο παρά μια συνεχή και αδιάκοπη διαδικασία.

«Από την άλλη, οι παρατηρήσεις που συγκέντρωσε το Herschel μας εκπλήσσουν, όσο και μας προσφέρουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με το τι συμβαίνει στα πρώτα στάδια της γέννησης αστέρων και πλανητών», σχολιάζει ο Göran Pilbratt, επιστήμονας της ESA που εργάζεται για το πρόγραμμα Herschel.

Χάρη στην υψηλή διακριτική ικανότητα του διαστημικού τηλεσκοπίου Herschel στην περιοχή του μακρινού υπέρυθρου, σε συνδυασμό με παρατηρήσεις από το Spitzer σε μικρότερα μήκης κύματος, οι αστρονόμοι έχουν τη δυνατότητα να διεισδύσουν στα μυστικά της γέννησης νέων αστέρων.