Τρίτη, 6 Μαρτίου 2012

Νεαροί αστέρες τρεμοσβήνουν στην καρδιά του Ωρίωνα

printer friendly page
Νεαροί αστέρες στο Νεφέλωμα του Ωρίωνα


 
5 March 2012
Αστρονόμοι με τη βοήθεια των διαστημικών τηλεσκοπίων Herschel της ESA και Spitzer της NASA παρατήρησαν ασυνήθιστα ταχείες μεταβολές στη λαμπρότητα νέων αστέρων, οι οποίοι γεννήθηκαν μέσα στο γνώριμο περιβάλλον του Νεφελώματος του Ωρίωνα.
 
Εικόνες από ένα επιστημονικό όργανο του Herschel σχεδιασμένο να λειτουργεί στην περιοχή του μακρινού υπεριώδους, και από δύο ανιχνευτές ακτιβολίας με μικρότερο μήκος κύματος του Spitzer συνθέτουν μια λεπτομερή εικόνα αστεριών που σχηματίζονται στην καρδιά ενός από τα πιο γνωστά αντικείμενα του νυχτερινού ουρανού.
Το Νεφέλωμα του Ωρίωνα βρίσκεται σε απόσταση 1350 ετών φωτός από τη Γη και εμφανίζεται σε περίοπτη θέση στους χειμωνιάτικους ουρανούς προς τέρψη των Ευρωπαίων παρατηρητών.
Γνωστό και σαν Ξίφος του Ωρίωνα, το νεφέλωμα διακρίνεται κάτω από τα τρία αστέρια που αποτελούν τη ζώνη του Ωρίωνα του Κυνηγού, ενός από τους πιο εύκολα αναγνωρίσιμους αστερισμούς.
Πρόκειται για ένα από τα λίγα νεφελώματα που μπορούν να γίνουν ορατά με γυμνό μάτι και αποτελεί ένα δημοφιλή στόχο για ερασιτέχνες αστρονόμους.
Στο εσωτερικό του νεφελώματος βρίσκεται η πλησιέστερη στη Γη περιοχή γέννησης νέων αστέρων, όπου εντονή υπεριώδη ακτινοβολία που εκπέμπουν οι θερμοί νέοι αστέρες έχει σαν αποτέλεσμα αέρια και η σκόνη που έχει συγκεντρωθεί να λάμπουν.
Μέσα στο σύννεφο σκόνης φιλοξενούνται νεότεροι αστέρες, οι οποίοι βρίσκονται ακόμα στο αρχικό στάδιο της εξέλιξης και αόρατη στην περιοχή μηκών κύματος του ορατού φωτός.
Ο νέος αυτός συνδυασμός εικόνων από το μακρινό και κοντινό υπέρυθρο επιτρέπει στους αστρονόμους να διεισδύσουν στο νέφος σκόνης και να αποκαλύψουν τους εμβρυϊκούς αστέρες που περιβάλλει.
Ένας νέος αστέρας σχηματίζεται από πυκνό νέφος αερίου και σκόνης όταν αυτό αρχίσει να καταρρέει κάτω από το ίδιο του το βάρος, δημιουργώντας ένα θερμό πρωτοαστέρα, τον οποίο περιβάλλει ένας περιστρεφόμενος δίσκος και ένα κέλυφος αερίου.
Μέρος από το υλικό αυτό, αφού θα στροβιλιστεί γύρω από τον αστέρα για μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, θα προσκοληθεί επάνω του και όταν η μάζα του ξεπεράσει μία κρίσιμη τιμή, η πυρηνική σύντηξη που θα ξεκινήσει στον πυρήνα του θα ολοκληρώσει το σχηματισμό του αστέρα.
Από το εναπομείναν αέριο και σκόνης στο δίσκο που περιβάλλει τον πρωτοαστέρα είναι πιθανόν να σχηματίστει κάποιο πλανητικό σύστημα - όπως συνέβη με το δικό μας Ηλιακό Σύστημα.
Μια ομάδα αστρονόμων με επικεφαλής το Nicolas Billot του Ιnstitut de Radiasatronomie Millimétrique, στη Γρανάδα της Ισπανίας, με τη βοήθεια του διαστημικού τηλεσκοπίου Herschel συγκέντρωσαν εικόνες του Νεφελώματος του Ωρίωνα μία φορά την εβδομάδα το χειμώνα και την άνοιξη της περασμένης χρονιάς.
Η ειδική κάμερα και το φασματόμετρο (Photodetector Array Camera and Spectrometer - PACS) με τα οποία είναι εξοπλισμένο το Herschel ανίχνευσαν στην περιοχή του μακρινού υπέρυθρου σωματίδια ψυχρής σκόνης στους δίσκους γύρω από νεοεμφανιζόμενους αστέρες.
Οι παρατηρήσεις αυτές συνδυάστηκαν με παλαιότερες εικόνες που είχαν ληφθεί από το διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer σε μικρότερα μήκη κύματος, στην περιοχή του κοντινού υπέρυθρου, και απεικονίζουν παλαιότερα και θερμότερα αντικείμενα.
Προς μεγάλη έκπληξη των αστρονόμων, η λαμπρότητα των νέων αστεριών παρουσίαζε μταβολή της τάξης του 20% στη διάρκεια των λίγων εβδομάδων που διήρκεσαν οι παρατηρήσεις. Η αύξηση της φωτεινότητας ενός νέου αστέρα είναι μία διαδικασία που διαρκεί χρόνια ή ακόμα και αιώνες. Τώρα, αναζητούν μία πιθανή εξήγηση για το λόγο που συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Ένα πιθανό ενδεχόμενο είναι λεπτά νήματα αερίου με κατεύθυνση από το εξωτερικό του δίσκου που περιβάλλει τον αστέρα προς το εσωτερικό του να το θερμαίνουν και να τον κάνουν να λάμπει προσωρινά.
Ένα άλλο σενάριο που μελετούν οι αστρονόμοι είναι ψυχρό υλικό να στοιβάζεται στο εσωτερικό του δίσκου και να σκιάζει το εξωτερικό του, κάνοντας τον να φαίνεται κατά περιοχές πιο σκοτεινό.
Και στις δύο περιπτώσεις, ώστοσο, εξέλιξη των νεαρών αστέρων είναι κάθε άλλο παρά μια συνεχή και αδιάκοπη διαδικασία.
«Από την άλλη, οι παρατηρήσεις που συγκέντρωσε το Herschel μας εκπλήσσουν, όσο και μας προσφέρουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με το τι συμβαίνει στα πρώτα στάδια της γέννησης αστέρων και πλανητών», σχολιάζει ο Göran Pilbratt, επιστήμονας της ESA που εργάζεται για το πρόγραμμα Herschel.
Χάρη στην υψηλή διακριτική ικανότητα του διαστημικού τηλεσκοπίου Herschel στην περιοχή του μακρινού υπέρυθρου, σε συνδυασμό με παρατηρήσεις από το Spitzer σε μικρότερα μήκης κύματος, οι αστρονόμοι έχουν τη δυνατότητα να διεισδύσουν στα μυστικά της γέννησης νέων αστέρων.  
 

Κυριακή, 4 Μαρτίου 2012

Ανδρέας Παπαλάμπρου http://www.astrovox.gr

 Αγαπητοί φίλοι του AstroVox,

Αυτές τις ημέρες, ο πλανήτης Άρης θα βρεθεί σε αντίθεση, δηλαδή ο Άρης, ο Ήλιος και η Γη θα βρίσκονται στην ίδια ευθεία με τη Γη ανάμεσα στα άλλα δύο ουράνια σώματα. Το φαινόμενο, που έχει περίοδο περίπου 26 μήνες, σηματοδοτεί κοντινά περάσματα του κόκκινου πλανήτη από τη Γη δηλαδή ο Άρης θα είναι λαμπρότερος και μεγαλύτερος στον ουρανό και σε καλύτερη θέση για παρατήρηση σε σχέση με άλλες χρονικές στιγμές. Τις επόμενες ημέρες, ο Άρης θα ανατέλλει περίπου με τη δύση του ήλιου και θα είναι ορατός όλο το βράδυ ως ένα πορτοκαλοκόκκινο αντικείμενο με σταθερό φως κάτω από τον αστερισμό του Λέοντα (δείτε συνημμένη φωτό), φωτεινότερο από τα άστρα της περιοχής. Μεσουρανεί λίγο μετά τις 00:30 τα μεσάνυχτα, περίπου στις 60 μοίρες ψηλά στο νότιο ουρανό. Μπορείτε ανά πάσα στιγμή να προσανατολιστείτε στον ουρανό από τον χάρτη που υπάρχει ως link στην κεντρική σελίδα του AstroVox.

Η απόσταση του Άρη από τη Γη μεταβάλλεται συνέχεια και μόνο κοντά στις αντιθέσεις πλησιάζει αρκετά ώστε να μπορούν οι παρατηρητές να διακρίνουν καθαρά στοιχεία της επιφάνειάς του. Αυτή η ελάχιστη απόσταση, όμως, δεν είναι ίδια σε κάθε αντίθεση καθώς εξαρτάται από τη θέση των τροχιών όπου θα σημειωθεί. Η αντίθεση του 2012 δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή καθώς είναι κοντά στο σημείο όπου οι τροχιές απέχουν περισσότερο, παρόμοια με την αντίθεση του 2010, όμως δεν παύει να αποτελεί μια άριστη ευκαιρία για παρατήρηση του Άρη η οποία δίνεται για κάποιο διάστημα πριν και μετά από τις αντιθέσεις. Ήδη εδώ και μερικούς μήνες οι ερασιτέχνες αστρονόμοι τον παρατηρούν και των φωτογραφίζουν. Είναι φανερή η αυξανόμενη λαμπρότητα του πλανήτη Άρη που αυτές τις ημέρες θα μεσουρανεί στη 1 παρά είκοσι τα ξημερώματα και θα έχει φαινόμενο μέγεθος περίπου -1.2. Η φαινόμενη διάμετρός του θα φτάσει τα 13.9 δεύτερα λεπτά του τόξου στο σημείο εγγύτερης προσέγγισης στη Γη (5 Μαρτίου, με την αντίθεση να είναι στις 3 Μαρτίου), ελαφρά μικρότερη από την προπέρσινη αντίθεση. Όσοι παρατηρήσατε τον Άρη πρόπερσι στην αντίθεση, μπορείτε να περιμένετε κάτι αντίστοιχο και φέτος.

Ο Άρης είναι ένα πλανήτης με ιδιαίτερες προκλήσεις τόσο στην παρατήρηση όσο και στη φωτογράφηση και οι φίλοι του ουρανού σίγουρα πρέπει να στρέψουν και εκεί την προσοχή τους τις επόμενες ημέρες. Υψηλή μεγέθυνση, παρατήρηση όταν θα είναι σταθερή η ατμόσφαιρα και το δυνατόν μεγαλύτερο τηλεσκόπιο προτείνονται ενώ μπορούν προαιρετικά να χρησιμοποιηθούν και φίλτρα πλανητικής παρατήρησης. Με κιάλια δεν είναι δυνατό να διακρίνει κανείς λεπτομέρειες στην επιφάνειά του.

Οι επόμενες αντιθέσεις θα είναι καλύτερες, πάντως, με αποκορύφωμα το 2018 όταν και ο Άρης θα έχει φαινόμενη διάμετρο 24.31 δεύτερα λεπτά, τη δεύτερη μεγαλύτερη μετά την αντίθεση του 2003 για 45 χρόνια. Μέχρι τότε, όμως, θα εκμεταλλευτούμε αυτή την ευκαιρία και θα παρατηρήσουμε τον Άρη έστω και σε λίγο μικρότερη φαινόμενη διάμετρο.

Αναλυτικές πληροφορίες για την επερχόμενη αντίθεση:
http://www.alpo-astronomy.org/jbeish/2012_MARS.htm

Σχετική συζήτηση στο AstroVox:
http://www.astrovox.gr/forum/viewtopic.php?t=15894

Μια σχετική παρουσίαση:
http://www.youtube.com/watch?v=yoAgofnW9fM

Υπενθυμίζουμε ότι μπορείτε να ενημερώνεστε για αστρονομικά γεγονότα από το AstroVox και μέσω κοινωνικών δικτύων:
http://twitter.com/astrovoxgr
http://www.facebook.com/astrovox

Καλές παρατηρήσεις σε όλους!
Ανδρέας Παπαλάμπρου
http://www.astrovox.gr